Chmielowa historia Europy, czyli o Ale słów kilka

19 — 07 — 2019
Gatunki piwa

Piwa ale produkowane są obecnie przez wiele światowych browarów i opierają się na stylach narodowych. Najbardziej znane z nich pochodzą z Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemiec, Belgii, Stanów Zjednoczonych i Kanady. W odróżnieniu od klasycznych i „grzecznych” lagerów są aromatyczne, owocowe i wyraziste, co jest zasługą górnej fermentacji.

Piwo Ale – czyli jakie?

Skąd w ogóle wzięła się nazwa ale? Najprawdopodobniej pochodzi ona od staroangielskich słów alu lub ealu, które dawniej oznaczały po prostu jasne piwo. Wzmianka o piwie ale pojawiła się w „Beowulfie” – jednym z najstarszych dzieł literatury staroangielskiej, spisanym około roku 1000.

 

Ale to bardzo różnorodna rodzina piw fermentacji górnej. Ze względu na swój bogaty smak i aromat, zdobywają rzesze miłośników na całym świecie. Cała tajemnica piwa ale tkwi w drożdżach Saccharomyces cerevisiae, które stają się aktywne w wyższych temperaturach rzędu 18-25 stopni. Zbierają się one na powierzchni brzeczki oraz wydzielają większą ilość alkoholi i estrów owocowych, tym samym sprawiając, że piwo nabiera wyjątkowego smaku i aromatu. Dla porównania: fermentacja lagerów odbywa się w temperaturze od 6 do maksymalnie 12 stopni Celsjusza, dlatego bierze w niej udział zupełnie inny szczep drożdży. Ze względu na to, że osadzają się one na dnie fermantatora, wydzielanie dwutlenku węgla jest ograniczone, a piwo zyskuje pełny, czysty smak oraz jest bardziej orzeźwiające.

 

Piwa ale produkowane są w różnych częściach świata, a najbardziej znane pochodzą z browarów w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemczech, Belgii, Stanów Zjednoczonych czy Kanady. Można wymienić wiele odmian piw ale, są to między innymi brown ale, pale ale, india pale ale (IPA), golden ale, mild ale, irish ale, belgian ale, american pale ale (APA), german ale, stout.

kufle piwa i precle

Piwo ale - diament w koronie Wielkiej Brytanii

Kolebką piw ale jest Wielka Brytania – w czasach średniowiecza było ono produkowane niemal w każdym domostwie. Co ciekawe, jego warzeniem zajmowały się przede wszystkim kobiety. To także one sprawdzały jakość piwa przed sprzedażą. Brytyjskie odmiany piwa ale to przede wszystkim bitter, mild, India Pale Ale i Old.

 

Bitter ale – termin „bitter” (z ang. gorzki) był używany w Wielkiej Brytanii od początku wieku XIX. Sto lat później bitter stał się najpopularniejszym draftem, który można było dostać w brytyjskich pubach – z tego powodu został okrzyknięty narodowym piwem Anglii. Bitter cechuje się wachlarzem barw – może mieć odcień jasnego lub ciemnego złota, a nawet wpadać w miedź. Charakterystyczna jest także klarowność. Najlepsze bittery cechują się aromatem słodowym z wyczuwalną nutą karmelu. Wyczuwalne są także nuty kwiatowe, żywiczne czy owocowe. Jak sama nazwa wskazuje, brytyjski bitter ma smak od średniej do mocnej goryczki. Piwo to zawiera zwykle 3,5-4% alkoholu, jednak w Manchesterze można spróbować dziesięcioprocentowego bitter Boddington, który tak jak wina – ma wersję rocznikową. Bittery podaje się w temperaturze nieco niższej od pokojowej.

Mild ale zostało uwarzone po raz pierwszy w XVII wieku. Współcześnie termin „mild” oznacza piwo łagodne pod względem goryczki, zaś historycznie odnosił się on do piwa niedojrzałego, młodego, bez wyraźnej kwasowości. W tamtym okresie największą popularność zdobywały piwa długo dojrzewające, określane jako „stale”. Żeby przyspieszyć produkcję, piwo dojrzałe mieszano z młodym, jednak gusta klientów zaczęły ulegać zmianom i coraz chętniej sięgali oni po piwa młode. W latach 50. XX wieku sława mild ale zaczęła upadać w związku z popularnością lagerów i bitterów. Obecnie przeżywa one renesans, którego zasługą są brytyjskie mikrobrowary. Mild posiada piękną bursztynowobrązową barwę. Wyczuwalne są aromaty zbożowe, karmelowe, czekoladowe, orzechowe, a niekiedy także palone i prażone. W zależności od użytego słodu lub drożdży smak mildu może być owocowy, śliwkowy, toffi, karmelowy, lukrecjowy, orzechowy czy czekoladowy. Wyraźnie wyczuwalna goryczka nie powinna występować i świadczy o wadzie w produkcji. Mild ale zazwyczaj ma niską zawartość alkoholu rzędu 3-4%.

Wokół piwa India Pale Ale narosło wiele legend, a najpopularniejsza dotyczy jego powstania. Mawia się, że początkowo było one warzone dla brytyjskich wojsk kolonialnych stacjonujących w Indiach w XVIII wieku. W tamtym regionie piwo było towarem deficytowym, a podczas miesięcznej podróży morskiej z Wielkiej Brytanii do Indii najczęściej ulegało zepsuciu. Czoła temu problemowi postanowił stawić browarnik George Hodson, który w 1800 roku zaczął warzyć lżejsze piwo z większą ilością chmielu, który doskonale je konserwował i pozwalał przetrwać bardzo długą podróż. Faktem jest, że większą ilość chmielu zaczęto dodawać do brytyjskich piw znacznie wcześniej, bo już w 1760 roku, a nazwa IPA stała się jedynie chwytem marketingowym. India Pale Ale cechuje się złotą, a nawet pomarańczową barwą. Dla trunku brytyjskiego charakterystyczne są aromaty kwiatów, tytoniu oraz żywicy, natomiast dla amerykańskiego – cytrusowe oraz owoców tropikalnych. IPA jest piwem o intensywnej chmielowej goryczce, a zawartość alkoholu może wahać się od 5,5 do nawet 10%.

Old ale to piwo powstałe jeszcze przed rewolucją przemysłową. Swój charakterystyczny smak i aromat zawdzięczają długiemu leżakowaniu w dębowych beczkach. Jego kolor przeważnie jest ciemnobrązowy ze względu na długie dojrzewanie i utlenianie, ale może także przybrać barwę jasnego bursztynu. Old ale jest piwem słodowym o wyczuwalnym aromacie karmelu, melasy czy suszonych owoców. Upływ czasu sprawia, że drożdże przekształcają resztki cukru w nuty owocowe, dzięki czemu staje się ono świeże i orzeźwiające. Old ale charakteryzuje się wysoką zawartością alkoholu, przeważnie od 6 do 9%.

 

Przy okazji warto także wspomnieć o dwóch najsłynniejszych angielskich piwach ale – Burton ale oraz Spitfire Kentish Ale. Pierwsze z nich warzone jest w mieście Burton od roku 1777. Swój wyjątkowy smak zawdzięcza lokalnej wodzie o dużej zawartości siarczanów, wapnia oraz węglanów, które nadają mu nuty siarkowe oraz podkreślają chmielową goryczkę. W podręcznikach piwowarskich z XIX wieku można znaleźć wzmianki o dodawaniu soli morskiej, nasion kolendry, korzenia imbiru, owocni gorzkiej pomarańczy oraz sproszkowanego rogu jelenia do produkcji Burton pale. Spitfire Kentish wytwarzane jest w Shepherd Neame, czyli najstarszym brytyjskim browarze, który działanie rozpoczął w 1689 roku. Piwo to zostało uwarzone w 50. rocznicę Bitwy o Anglię jako hołd dla lotników biorących udział w walce z niemieckim najeźdźcą. Swoją nazwę zawdzięcza jednemu z najsławniejszych samolotów II Wojny Światowej. Spitfire ma wyraźny chmielowy aromat, mocną goryczkę i wytrawny smak.

ZOBACZ RÓWNIEŻ

IPA – jak powstało to piwo?
Jak powstał porter bałtycki?
Piwa kraftowe
Jak powstaje piwo bezalkoholowe?

Witbier i weissbier, czyli ale z Belgii i Niemiec

Witbier, bier blanche lub po prostu białe piwo to tradycyjny belgijski napój, którego historia sięga XVIII wieku. Witbier narodził się w Hoegaarden w Brabancji, gdzie działało około trzydziestu browarów warzących piwa pszeniczne. Duża popularność pilznerów doprowadziła do zamknięcia ostatniego z nich w 1955 roku. Dziesięć lat później piwowar z Hoegaarden – Pierre Celis – postanowił powrócić do tradycyjnych średniowiecznych receptur i wskrzesić witbiera. Początkowo nazwał on swój browar Brouweryji Celis, ale kilka lat później zmienił nazwę na De Kluis (klasztor), tym samym upamiętniając zakonników, którzy w XIV produkowali w Hoegaarden wino i piwo. Witbier ma kolor słomkowy lub jasnozłoty. Jest mętny, co wynika z obecności skrobi oraz drożdży. Swój charakterystyczny aromat zawdzięcza mieszance ziół i przypraw (m.in. kolendrze i pieprzowi). Wyczuwalna jest także miodowa lub waniliowa słodkość oraz cytrusy, które jednak nie powinny być dominujące. Jest umiarkowanie słodki i lekko kwaskowaty. Nie powinna być w nim obecna goryczka chmielowa i pomarańczowa. Charakteryzuje się zawartością alkoholu w granicach od 4,5 do 5,5%. To piwo doskonale na upalne lato – wspaniale orzeźwia i gasi pragnienie.

Weissbier wywodzi się z Bawarii, gdzie początkowo warzyli je zakonnicy – głównie franciszkanie i paulini. Z tego powodu na wielu etykietach białych piw pszenicznych widnieją ich wizerunki. W 1516 roku wraz z upowszechnieniem się w Bawarii Reinheitsgebot, czyli prawa czystości piwa, według którego jedynymi składnikami do warzenia trunku mogły być woda, słód jęczmienny i chmiel, produkcja piwa pszenicznego w Niemczech niemal całkowicie zanikła. Zakaz używania pszenicy związany był z jej deficytem – była ona w końcu niezbędna do wypieku chleba, a pola zostały zniszczone przez wojny, kapryśną pogodę i szkodniki. Już cztery lata później, książę Wilhelm IV udzielił zgody na produkcję piwa pszenicznego szlacheckiemu rodowi Degenbergów. Od XVIII wieku Weissbier zaczął tracić popularność na rzecz piw jęczmiennych – w 1812 roku już tylko dwa bawarskie browary warzyły piwa na bazie słodu pszenicznego. Piwo wróciło do łask w latach 80. XX wieku. Obecnie cieszy się największą popularnością na południu Niemiec.

Weissbier przybiera kolory od słomkowego do ciemnozłotego. Poziom przejrzystości może być różny, choć najczęściej spotyka się piwa mętne z uwagi na osad drożdżowy. Bardzo charakterystyczne dla tego trunku są aromat goździków, banana, wanilii czy gałki muszkatołowej. Jest słabo chmielowe i mocno gazowane. Jak głosi prawo niemieckie, pszenica musi wynosić od 50 do 70% zasypu – reszta to słód pilzneński. Podobnie jak w przypadku aromatu, cechą charakterystyczną smaku witbiera są goździki i banany, rzadkiej brzoskwinia czy gruszka. Pożądane są ponadto nuty chlebowe oraz zbożowe. Smak chmielowy jest niski lub niewyczuwalny. Zawartość alkoholu waha się w granicach od 4,5 do 5,5%.

stół z piwem i przekąskami

Polski akcent

Przykładem polskiego piwa ale jest Grodzisk. Prawdopodobnie był warzony już w 1301 roku na terenach Grodziska Wielkopolskiego i osiągnął znaczącą renomę. W okresie zaborów i po I wojnie światowej grodzisk zdobył duże uznanie w Niemczech i tam był też głównie eksportowany. W latach 70. XX wieku rocznie wytwarzano 24 000 hl piwa, Po roku 1945 zakłady upaństwowiono, a liczne problemy ekonomiczne sprawiły, że ostatnia warka piwa grodziskiego została uwarzona w 1994 roku. Grodzisk powrócił na rynek w 2015 roku w nowej odsłonie.

zbliżenie na szklankę piwa
CZY JESTEŚ OSOBĄ PEŁNOLETNIĄ?